οι Λαγάνες και η κυρά Σαρακοστή..

Η Λαγάνα των παιδικών μας χρόνων, αυτό το επίπεδο τραγανό ψωμάκι με το σουσάμι και τις λακουβίτσες αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθαρής Δευτέρας και σημαίνει την έναρξη της μεγάλης νηστείας της Σαρακοστής..

από την Γεωργία Σταυριανέα

Με την πάροδο του χρόνου από την εξέλιξη σαφώς δεν ξέφυγε η λαγάνα.. Απόκτησε ποικιλίες: πολύσπορο, ολικής, με λαχανικά, με πιπέρι, τετράγωνη, ατομική, οικογενειακή, γίγας κλπ. κλπ..

Η γνήσια λαγάνα ωστόσο είναι άζυμος άρτος, δηλαδή παρασκευάζεται χωρίς προζύμι. Το όνομά της προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό “λάγανον”, που ήταν μια πλακωτή ζύμη από αλεύρι και νερό.

Άζυμος άρτος χρησιμοποιήθηκε από τους Ισραηλίτες κατά τη νύχτα της Εξόδου τους από την Αίγυπτο με την καθοδήγηση του Μωυσή.

Από τότε ο Μωσαϊκός Νόμος τον επέβαλε στους Ισραηλίτες για όλες τις ημέρες της εορτής του Πάσχα, μέχρι που ο Χριστός κατά την διάρκεια του τελευταίο του Πάσχα ευλόγησε τον ένζυμο άρτο.

Η ιστορία της λαγάνας ξεκινάει από την αρχαιότητα και φτάνει μέχρι τις μέρες μας.

Ο Αριστοφάνης στις “Εκκλησιάζουσες” λέει “Λαγάνα πέττεται” δηλαδή “Λαγάνες γίνονται”. Αλλά και ο Οράτιος στα κείμενά του αναφέρει ότι η λαγάνα είναι “Το γλύκισμα των φτωχών”.

Το έθιμο της λαγάνας δεν άλλαξε σχεδόν καθόλου στο διάβα των αιώνων και σήμερα παρασκευάζεται με μεράκι από τους αρτοποιούς της κάθε συνοικίας, πάντα τραγανή, νόστιμη και πασπαλισμένη με σουσάμι έχοντας μια ξεχωριστή γεύση.

Καταναλώνεται κατά το έθιμο πάντα την Καθαρή  Δευτέρα, που είναι η πρώτη μέρα της Σαρακοστής.

Το όνομα “Καθαρά” (Καθαρή Δευτέρα) προήλθε την συνήθεια των νοικοκυραίων οι οποίες από το πρωί της ημέρας αυτής, καθάριζαν με στάχτη και καυτό νερό τα σκεύη του σπιτιού..  Στη συνέχεια τα κρεμούσαν στη θέση τους όπου και παρέμεναν αχρησιμοποίητα μέχρι να λήξει η νηστεία της Σαρακοστής. Για τις νοικοκυρές ήταν η μέρα της κάθαρσης.

Η Καθαρή Δευτέρα ημέρα αυτή  ήταν μέρα σχόλης όπου  όλοι οικογενειακώς πήγαιναν στην ύπαιθρο και έστρωναν τραπεζομάντηλα  κάτω στη γη , τρώγοντας  νηστίσιμα φαγητά όπως  λαγάνες,  λαχανικά, χαλβά, ελιές  και ταραμά.

 Η κυρά Σαρακοστή

Η κυρά Σαρακοστή  παλαιό έθιμο της Έναρξης της Σαρακοστιανής νηστείας έχει ένα σταυρό στο κεφάλι ή στο στήθος, αλλά δεν έχει στόμα θέλοντας να δείξει ότι νηστεύει.

Τα χέρια της είναι πάντα σε στάση προσευχής

Και τα επτά πόδια της συμβολίζουν τις επτά εβδομάδες της νηστείας.