ΟΙ ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΑΘΗΝΑ…!
ΟΙ ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΑΘΗΝΑ…!
Οι Απόκριες στην χώρα μας, το έθιμο δηλαδή της “μεταμφίεσης”, του γλεντιού και της ελευθερίας έχει παλιές ρίζες, συγκεκριμένα στις γιορτές της αρχαιότητας, όπως τα Διονύσια ή τα Κρόνια καθώς και σε παγανιστικές τελετουργίες των αρχαίων Ελλήνων. Όμως καθώς περνούσαν τα χρόνια άλλαξε μορφή, με λίγα λόγια δέχτηκε ξένες επιρροές, παρ΄όλα αυτά συνεχίζει να παραμένει μια μεγάλη γιορτή, ένα πανηγύρι όχι μόνο χαράς αλλά και ξεφαντώματος.
Ένα βασικό χαρακτηριστικό της Αποκριάς ήταν και συνεχίζει να είναι η προσωρινή αντιστροφή των κοινωνικών ρόλων και συμπεριφορών. Η “αποκρέα” προσδιόριζε την τελευταία μέρα κατανάλωσης κρέατος.(από + κρέας), εν όψει της επερχόμενης νηστείας της Σαρακοστής, ενώ την ίδια έννοια έχει και η λέξη «carnival», η οποία, κατά μία εκδοχή, προέρχεται από το λατινικό «carnem levare» ή «carnis levamen», που σημαίνει «διακοπή βρώσης κρέατος» Στην παλιά Αθηνα οι απόκριες θεωρούνταν μια από τις σημαντικότερες γιορτές.
Ο Αθηναιογράφος Θωμάς Σιταράς μέσα από την έρευνα του σκιαγραφεί όλα τα δρώμενα που γίνονταν στην παλιά Αθήνα. «Η Πλάκα ξανάζησε! Και σε αυτό συνέτεινε η προθυμία του Δημάρχου κ. Γ. Κοτζιά, η δραστηριότητα του Συλλόγου της Πλάκας και η καλή θέληση όλων των νοσταλγών μιας εποχής που πέρασε. Δεν έλειψαν, φανταστείτε, ούτε οι αληθινοί και παλαιοί τύποι της: Ο «προστάτης των ωραίων γυναικών», ο «δάσκαλος του χορού γκαμήλας», ο συντάκτης του «Ρωμηού», ο «κατοσταράκιας», και ένα σωρό παλιοί και ξεχασμένοι τύποι, που είχαν χαθεί στη σκιά, τρομοκρατημένοι από τη κάθοδο των αριστοκρατών στις ταβέρνες. Και για πρώτη φορά, ύστερα από τόσα χρόνια ακούσαμε το ακόλουθο νοσταλγικό τραγούδι τους:
“Στης Πλάκας τα στενά σοκάκια,
Νύχτα δεν στάθηκες ποτές,
Από λαρύγγι κουτσαβάκη,
Ν’ ακούσης πως κυλάει ο αμανές.
Ίφ, πως το ντέρτι του ξεσπάζει,
Και το γιαγκίνι του σκορπά,
Για τη Σταμάτα έχει μεράκι,
Που έναν ιππέα αγαπά!
Σκληρή που μούκανες κομμάτια,
Την ανθισμένη μου καρδιά,
Ώχου και νάχε η γης κρικέλια,
Να την ασήκωνα ψηλά!”
Κι’ αυτό το τραγούδι συγκίνησε τους ηλικιωμένους Αθηναίους, που είχαν τραγουδήσει στης Πλάκας τις ανηφοριές τα ρομαντικά και αισθηματικά τραγούδια, και είχαν δεχτεί από την σκληρόκαρδη μαμά της αγαπημένης των το δοχείο της νυκτός στο κεφάλι…».
Ο Θωμάς Σιταράς δίνει μέσα από τα κείμενα του τον ρυθμό και την ένταση των Αθηναίων κατά την περίοδο της Αποκριάς. Ειδικότερα γράφει:«Η οδός Σταδίου, η οδός Πανεπιστημίου, το Σύνταγμα και η Ομόνοια είχαν άγριες πιένες. Τα μόνα κέντρα που βλέπανε την εποχή εκείνην κόσμο ήταν το «Πανελλήνιο» και το «Πάνθεον», όπου διεξαγότανε μέχρι τις πρωινές ώρες πεισματώδης χαρτο-σερπαντινο-ανθοπόλεμος.
Χοροί σε κλειστό χώρο; Σπάνιο πράγμα. Ο κοσμάκης εννοούσε να γλεντήσει στο δρόμο, γιατί γλεντούσε όπως ήθελε και με λίγες μόνο δεκάρες, που διέθετε για σερπαντίνα. Τις χορευτικές εσπερίδες στα σπίτια τις άφηνε για την σνομπαρία, εξ άλλου εκείνη την εποχή δεν είχε προλεταριοποιηθεί το σμόκιν.
Βλέπαμε λοιπόν καταμεσής της οδού Σταδίου να στήνονται ηρωικοί χοροί: καντρίλιες, βάλς και μπόστον με τη συνοδεία μανδολινοκιθάρας, όργανα απαραίτητα για κάθε παρέα μασκέ.
Επίσης μια από τις πιο χαρακτηριστικές περιγραφές της παλιάς αποκριάς στην Αθήνα είναι και εκείνη και του μεγάλου λογοτέχνη Κώστα Χρηστομάνου: «Τι κακό γινόταν στο δρόμο, γράφει ο Χρηστομάνος. Τι οχλοβοή! Τι κοσμάκης! Τα τραμ με τ’ άλογα είχανε σταματήσει. Μέσα σε σύννεφα από σκόνη περνούσαν τα λαντό αργά, το ένα πίσω από το άλλο, γεμάτα ντόμινα μαύρα και τριανταφυλλιά και πράσινα με νταντέλες μαύρες, με άσπρα γάντια και κάτι μακριές χρωματιστές κορδέλες, κρεμαστές πίσω. Φωνές μασκαράδικες. Στραγάλια. Μπουκετάκια. Ρουκέτες από σερπαντίνες και βροχή το κομφετί. Εδώ ο χαρτοπόλεμος! Χαρτί και πόλεμος!
Τα πεζοδρόμια παστά από τον κοσμάκη, που έσερνε πατείς με πατώ σε τα πόδια του μέσ’ την άμμο. Μια πιθαμή, κι’ επάνω στα μαύρα ανθρώπινα κύματα τα τουρλωτά καπέλα των γυναικών σαν μαούνες φορτωμένες! Σε ατελείωτη σειρά περνούσαν τα αμάξια στολισμένα με λουλούδια ψεύτικα κι’ άλλα με αληθινά, άρματα ντυμένα με χασέδες και κόκκινο λαδόπανο, φορτωμένα θεούς του Ολύμπου. Να και μια παρέα με ποδήλατα, με χρωματιστά χαρτένια τρίγωνα στις ρόδες».
Βάνα Σμπαρούνη
